Belgisch geld raakt Nederlands persveld

Media News concept

Uw krant is in handen van de Belgen – in het geval u dat papierwerk nog openslaat natuurlijk. Op enkele dagbladen na, is het merendeel van de Nederlandse pers terug te brengen tot twee Belgische mediamagnaten. De familie Van Thillo is, onder aanvoering van zoon Christian als CEO, eigenaar van De Persgroep en de familie Leysen mag zich, onder leiding van Thomas, tot bezitter van het Mediahuis rekenen. Beide families komen voor in de top 500 van Belgisch rijksten in 2015 – Leysen op plaats 334 en Van Thillo op nummer 14. Heeft u zich niet altijd afgevraagd waarom de hoofdredacteur van NRC aan tafel van De Wereld Draait Door Vlaams spreekt? Vindt u het niet gek dat AD, Het Parool, Trouw en de Volkskrant gezamenlijk onder één moederbedrijf, De Persgroep, vallen? Ik hoor het u al denken: deze gebroeders en zusters kunnen dan toch alsnog wel onafhankelijk opereren?! Laten we inzoomen op het Nederlandse persveld en een poging wagen om een ingewikkeld mediaweb van complexiteit te ontdoen.

De financiële weelde van de Van Thillo’s berust volgens onderzoeksjournalist Verduyn op twee pijlers: bancaire activiteiten en media. Het bedrijf kwam definitief de Hollandse grenzen over toen PCM – nu bekend als De Persgroep Nederland – door de Belgische Persgroep NV in 2009 werd overgenomen. Daarna werd ook de overname van Wegener, de grootste uitgever van regionale kranten in Nederland, door de Autoriteit Consument & Markt (ACM) goedgekeurd. Vooral de laatste overname had twee grote gevolgen: enerzijds raakten volgens NRC honderden werknemers hun baan kwijt en anderzijds blijkt uit de jaarverslagen dat de winst binnen een jaar grofweg met de helft is toegenomen in 2015. Over waar de winsten precies naartoe gaan, bestaat weinig transparantie. Salarissen worden in een uitgebreid jaarverslag in ieder geval niet bekend gemaakt. Ludwig Criel maakt als voorzitter van de Raad van Bestuur geen geheim van de expansiedrift en beweert dat de revenuen van De Persgroep bedoeld zijn voor ‘’de digitale transformatie van haar activiteiten en om nieuwe acquisities te onderzoeken die haar marktpositie in de drie thuismarkten verder verstevigen.‘’ In die quote wordt ook de hand van Van Thillo duidelijk zichtbaar, omdat vrijwel alle kranten die onder de paraplu van De Persgroep vallen middels zijn beleid in toenemende mate vercommercialiseren. De onafhankelijke, Belgische journalistieke website Apache stelt in Follow the Money vast dat het bedrijf haar ‘journalistieke ziel verkoopt’ door de explosieve toename van commercie, waardoor tegelijkertijd de onafhankelijkheid in het geding komt. Kort gezegd blijkt uit hun onderzoek dat advertenties niet alleen naast de artikels, maar ook in journalistieke artikels verwerkt worden en dat daarmee de muur tussen redactie en commercie wordt geëlimineerd – zie bijvoorbeeld dit filmpje.

Zelf vermarkt De Persgroep deze ontwikkeling als Branded Content en is ze duidelijk over haar toekomst: ‘strategisch speerpunt is om in de komende jaren te transformeren van uitgever tot content brand.’

persgroep_merken

Ook in de familie Leysen wordt bankieren gecombineerd met het runnen van het omvangrijke persbedrijf Mediahuis. Thomas Leysen is niet alleen de baas van Corelio, de grootmoeder waar NRC onder valt, maar onder andere ook voorzitter van edelmetaalbedrijf Umicore en hoofd bij de Raad van Bestuur van de Belgische bankverzekeringsgroep KBC. Een homo universalis, zullen we maar zeggen. Hoewel uit het schriftelijke portret van beide heren in NRC van 2014 blijkt dat Christian van Thillo de ‘’flamboyante’’, ‘’handige’’ en ‘’gedelegeerde bestuurder’’ is, heeft de ‘’bescheiden, hoffelijke en schuchtere’’ Thomas Leysen wel degelijk invloed. Zo kent Peter Vandermeersch hem van zijn tijd bij De Standaard in België en is hij mede daardoor aan zijn baan als hoofdredacteur van NRC gekomen. De prangende vraag hier is natuurlijk of het niet de kans vergroot dat Vandermeersch om vermomde persoonlijke redenen een kritisch of potentieel schadelijk artikel over de familie Leysen zal weigeren, negeren of anderzijds. Er zijn immers vele aanwijzingen dat beide mediaconcerns verstrikt zitten in ingewikkelde constructies met trustbedrijven zoals Epifin om belasting te ontwijken. Ondanks panamapapers, swissleaks en luxleaks waar in de media zo sporadisch maar ook grotesk over werd bericht, bleven de grote jongens in medialand opvallend buiten schot.
Het Mediahuis en De Persgroep varen volgens Apache tevens wel bij Belgische subsidieregelingen die er in feite voor hebben gezorgd dat de overnames in het Hollandse medialandschap mede zijn betaald door de Belgische belastingbetaler. De prikkel voor subsidie is voornamelijk kwantitatief van aard, zonder dat er kwalitatieve voorwaarden worden gesteld. Ergo: meer drukken is meer beter. Anno 2016 betekenen die financiële impulsen voor papieren media dat er via de dagbladen een onwaarschijnlijke hoeveelheid reclame op u afkomt. Grote kans dat er naast het laatste nieuws over de oorlog in Syrië op de voorpagina een vliegreisje naar Egypte wordt aangeboden. De stimulans om aan het einde van het kalenderjaar cijfermatig in het positieve uit te komen, verklaart wellicht ook het bericht van Villamedia dat NRC met haar eigen cijfers goochelt om onder de streep een plusje te kunnen markeren. Door het optellen van voltijd- en deeltijdabonnementen, print-abonnees en digitale leden kon NRC berichten over een stijging van het aantal abonnementen in 2015 ten opzichte van het jaar ervoor. Dit in strijd met de officiële cijfers van Nationaal Onderzoek Multimedia (NOM), die een duidelijke daling aangeven.
Dit alles in het licht dat de meeste Nederlandse studenten journalistiek tegenwoordig al een opleiding tot werkloze blijken te volgen. Het aantal werkzoekenden binnen het journalistieke landschap neemt immers de laatste jaren volgens het UWV alleen maar toe. En terwijl de journalistieke sector nog tobbend op zoek is naar een nieuw en passend verdienmodel dat aansluit bij de moordende concurrentie op het internet, worden er gelden onttrokken door private partijen die alsmaar uitbreiden en de Nederlandse journalistiek centraliseren. Of en hoeveel er van de winsten terugvloeit naar de verbetering en innovatie van de journalistiek, is nog maar zeer de vraag. Met het reduceren van het Hollandse mediaveld tot slechts twee Belgische mediaconcerns, ligt de dreiging van het verworden tot een journalistieke eenheidsworst op de loer. En wie heeft de taak om (democratische) controle op die grote jongens uit te oefenen? Het gevaar kan ontstaan dat er over de Van Thillo’s of Leysen’s niet of nauwelijks kritische geschreven kan of mag worden en er onbewuste dan wel bewuste censuur ontstaat. In dat geval domineert de rol van de media als doorgeefluik en blijken traditionele media opeens niet meer een waakhond van de democratie, maar een schoothondje van buitenlandse oligarchen met grote monetaire belangen in andere sectoren.

Dit (bewerkte) opinieartikel is een opdracht van het vak Politieke Journalistiek aan de Universiteit van Amsterdam

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *