Brussel als lobbyparadijs

De Europese Unie is heus niet alleen maar boeman of zondebok voor alle hedendaagse problemen, maar heeft ook een belangrijke en positieve rol van betekenis gespeeld in onze samenleving. Voordat ik met die positieve zaken van de EU verder ga, moet ik het in dit Dossier Europa toch eerst hebben over een interessante, bruisende en schimmige kant van Brussel: het lobbyparadijs. Waarom? Dat komt eigenlijk door ons eigenste Neelie Kroes, die gister in het nieuws kwam omdat ze een interview met onze zuiderburen had afgekapt wegens te kritische vragen over haar nieuwe functies in business. Tante Neelie treedt namelijk, als voorzitter van de adviesraad, het miljardenbedrijf Uber binnen – zoals Tweede Kamerlid Bart de Liefde (VVD) laatst ook al deed. Dat hadden we misschien ook gewoon moeten zien aankomen, gezien haar blog en enthousiaste twitterberichten.

Screen Shot 2016-07-01 at 15.01.12

Frappant: ze had in 2004, toen ze als Eurocommissaris Mededinging aantrad, bezworen dat ze nooit in het bedrijfsleven zou gaan werken. Of destijds in haar eigen woorden:

798807ab_kroes1.png 798807ab_kroes2.png798807ab_kroes3.png

”Zelfs niet in een bed & breakfast”, zei ze er nog achteraan. Werd het maar een bed & breakfast, zou ik zeggen, dat had mij in ieder geval een hoop tijd bespaard. Enfin, het liep anders. Ze werd, nog geen half jaar na haar decennium in de Europese Commissie, een jaar geleden voorzitter van de adviesraad voor de Amerikaanse Bank of America Merrill Lynch, terwijl ze tijdens haar ambtsperiode ‘diepgaand onderzoek’ naar staatssteun voor banken, waaronder ING, heeft geleid. En nu, een jaartje later, draait ze dus, als ex-commissaris van de portefeuille Digitale Agenda, voor een vooralsnog onbekend bedrag door in de bedrijfsmolen van Uber. Dit is precies waar ik het over heb als ik Brusselse bewindsleden beschuldig arrogant, inconsequent of onverantwoordelijk te zijn. Want ik mag dan wel niet van de generatie zijn die Neelie Kroes in volle bewustzijn heeft meegemaakt als Nederlands eurocommissaris, maar ik vergis me volgens mij niet als ik zeg dat er altijd een gepaste trots was richting haar professionaliteit en vakkundigheid. Mede door de plechtige en fundamentele beloften zoals ze die in 2004 deed, werd Kroes over het algemeen door vriend en vijand gerespecteerd en gewaardeerd om wat zij deed. Ze heeft meerdere malen in de Forbes lijst gestaan als invloedrijke vrouw en gold jarenlang als een beslissende factor binnen de Europese Commissie. Het lijkt dan een kleine en onschuldige stap om op 74-jarige leeftijd twee betaalde functies in het bedrijfsleven aan te nemen, maar gezien het schenden van haar belangrijke beloften, die als fundament gelden voor haar loopbaan in voorname politieke instituten, is de vraag wie ze al die jaren nu eigenlijk vertegenwoordigd heeft prangender dan ooit. Om dat te begrijpen zoom ik in op hoe belangenverstrengeling werkt in de politiek – en in dit geval in de Europese Unie. In de televisieserie Slag om Europa wordt een aantal belangrijke inzichten gegeven, onder andere op het gebied van lobbyen. Want wat je van de lobbyisten in Brussel ook vindt, ze hebben de meest geniale en slimme strategieën om politici voor hun karretje te spannen. Allereerst bestaan lobbygroepen grofweg uit twee categorieën: pro- en anti ten opzichte van bepaald beleid. Om dat even in cijfertjes uit te drukken, halen we het rapport van Transparency International erbij: grofweg komt driekwart van het bedrijfsleven, 18% van Niet-Gouvernmentele Organisaties (NGO’s) en de rest van Think Tanks en lokale autoriteiten. Twee lobbystrategieën komen heel duidelijk naar voren: 1. (delen van) wetsvoorstellen schrijven en 2. bliksemafleiders creëren. Hoe dat werkt? Allereerst is er bij lobbyisten van de grote industrieën en bedrijven een belangrijk besef dat politici begrijpelijk genoeg hun handen vol hebben aan van alles en nog wat. Ze moeten continu verantwoordelijkheid afleggen aan hun electoraat, moeten recht praten wat in de media kromgeluld is, en behoren als parlementariër nog kritisch tegenover ‘de macht’ te staan ook. Iets dat je als individu nooit in je eentje kan bewerkstelligen – daar heb je dan ook een administratieafdeling voor. En die administratieafdeling wordt gaandeweg steeds meer op een slimme manier bezet door – daar zijn ze dan – lobbyisten van allerlei makelij. Zeker in Brussel. Want de ‘Europese hoofdstad’ telt naast ongeveer 30.000 ambtenaren van de Europese Commissie tussen de 15.000 en  30.000 lobbyisten – bijna een 1 op 1 ratio volgens The Guardian. Waarom zo’n ruime schatting? Omdat het lobbyregister, in tegenstelling tot in het Amerikaanse Washington, niet compleet openbaar is. De aflevering autolobby neemt de autoindustrie als voorbeeld: die is immers een van de grootste, oudste en meest ervaren. De European Automobile Manufactures Association (ACEA) is in de woorden van ervaren lobbyist Jos Dings een ”ongelooflijk machtige lobbyorganisatie” waar ongeveer 15 Europese en Amerikaanse autofabrikanten zijn aangesloten, vertakt in kleinere organisaties over verschillende landen. De RAI, waar Hans van Baalen commissaris van was, is de vertegenwoordiger in Nederland. Dings vervolgt: ”als zij [ACEA] een boodschap verspreiden wordt dat letterlijk als een militair commando in alle 27 lidstaten herhaald”. Bovendien bombarderen dit soort lobbygroepen verschillende politici, van commissarissen tot parlementariërs, met ontelbare e-mails en berichten waarin een lijst argumenten of soms letterlijk wetsvoorstellen of -wijzigingen staan. Voor een politicus met veel aan z’n hoofd is het dan prettig als hij ziet dat zijn werk al gedaan is, zodat hij alleen nog maar de kant en klare stukken hoeft voor te stellen. Dan de bliksemafleider-strategie: begrippen of argumentaties lanceren die werkelijk áltijd handig zijn om te gebruiken, zoals integrated approach – integrale aanpak. Alle politici waar in de aflevering mee werd gesproken gebruikten een drietrapsargumentatie in lijn met die aanpak om verantwoordelijkheden van de autoindustrie met betrekking tot milieu, verkeersveiligheid of volksgezondheid te omzeilen. We pakken er eentje uit, die van Günther Verheugen – ex-collega van Kroes als eurocommissaris Industrie & Ondernemingen en tevens voorzitter van High Level Group Car-21: ”Niet alleen de autoindustrie is verantwoordelijk voor de veiligheid. De auto is één element, de infrastructuur een andere en niet te vergeten: de bestuurders zelf.” Het probleem is dat het allemaal hartstikke waar is en het dus van de desbetreffende politicus afhangt welk aspect hij het zwaarste laat wegen. Helaas zwichten veel politici voor deze agressieve lobby en bedekken ze hun principes en idealen met door de lobby voorgekookte argumenten. Neelie Kroes blijkt dus helaas ook één van hen…
We mogen twee belangrijke conclusies trekken uit dit verhaal. De eerste en belangrijkste is dat centralisatie van een politiek bestel er voor zorgt dat alle macht zich concentreert en als gevolg heeft dat Goliath vrijwel altijd van David wint. Het centraliseren of federaliseren van Europa door meer macht van de lidstaten naar de Europese Unie over te hevelen, zet de deur dus wagenwijd open voor grote politieke en economische spelers – zowel business als NGO. De tweede en laatste conclusie is dat Tante Neelie verbannen moet worden naar een bed & breakfast ergens in een gehucht waar het altijd regent. Dan kunnen mensen die medelijden hebben haar altijd nog opzoeken. Eind goed, al goed.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *