Hoe een Democratisch Premier van de Democratie verloor

Een heftig dagje vandaag. Het NRC berichtte over het zojuist gelanceerde rapport van Oxfam Novib met de ontegenzeggelijke boodschap dat de kloof tussen arm en rijk mondiaal gezien in rap tempo toeneemt. Immers bezitten 62 miljardairs evenveel als de helft van de wereldbevolking (grofweg 3,6 miljard mensen) of, in andere cijfers, staat het kapitaal van de rijkste 1% gelijk aan dat van de resterende 99%. Maar dat was eigenlijk niet het nieuws dat mij vandaag echt intrigeerde. Die sociaaleconomische ongelijkheid en haar problematische en destructieve uitwassen zijn natuurlijk al lang en breed duidelijk. Bij mij gingen er pas alarmbellen rinkelen toen ik de naam Lumumba voorbij zag schieten, die ik al eerder in een documentaire-reeks was tegengekomen. Een simpele muisklik bracht mij tot een onthutsend bericht, dat eindelijk – na 55 jaar – een droevige maar bovenal belangrijke waarheid onthulde. Voor de kleine kindertjes onder ons: dit verhaal gaat over een wrede politieke moord.
Toen een aantal Europese landen na de Tweede Wereldoorlog langzaam maar zeker werd geforceerd afstand te doen van hun koloniën, zwichtte ook de koning der Belgen onder internationale (diplomatieke) druk. Het werd immers toch hoog tijd dat ook Congo zich onafhankelijk zou verklaren en de zwarte bevolking bevrijd zou kunnen worden van 75 jaar blanke, Westerse overheersing. 30 juni 1960 was het momentum voor Congo en mocht het Afrikaanse land, in de personificatie van aanstaand minister-president Patrice Lumumba, haar onafhankelijkheidsverklaring tekenen. Op die historische dag poogde koning Boudewijn in zijn speech om Belgische kredieten te verwerven door naar zijn grootoom Leopold de Tweede, als genie van Belgisch-Congo, te verwijzen. Even tussen haakjes: Leopold II liet in de 19e eeuw onder andere handen afhakken van kinderen die op de rubberplantages hun quota niet hadden gehaald. De handen werden vervolgens gerookt en opgestuurd naar Brussel – naar verluid ongeveer een ton per dag. Bij aanstaande premier Lumumba viel die lofzang van Boudewijn duidelijk verkeerd – vlug herschreef hij zijn speech en greep hij zijn kans om zijn volk hoopvol toe te spreken met de woorden dat de barre tijden onder Belgische bezetting nu eindelijk vervlogen zouden zijn. Haastig raadpleegde Boudewijn zijn adviseurs in een poging Lumumba van het podium te krijgen. Zonder succes: dat zou immers een immense reputatieschade kunnen opleveren. In plaats daarvan stapte Boudewijn aangeslagen in het vliegtuig op weg terug naar Europa en werd even later de klopjacht op de jonge premier geopend. Nadat kort daarna het grondstofrijke zuiden van Congo, de provincie Katanga, zich had afgescheiden, ging België een pro-Katangese politiek voeren door provincieleider Tsjombe te steunen. Ten einde raad had Lumumba steun bij de Verenigde Naties gezocht om zijn in chaos verkerende land op orde te brengen. Tevergeefs. Toen hij met de handen in het haar uiteindelijk bij de Sovjet Unie aanklopte, kreeg hij eindelijk gehoor. De Russen verschaften steun. Maar dan: jaren ’60; Koude Oorlog; Sovjet Unie; communisten. Gevolg: alarmbellen in Washington en een speech van president Eisenhower, die beweerde dat Lumumba ‘Het Rode Gevaar’ vertegenwoordigde. Later zou blijken dat Eisenhower de chef van de CIA tijdens de vergaderingen had bevolen om Lumumba te ‘elimineren’. Ontkennen had voor de Congolese premier in elk geval geen zin meer; de Amerikanen zouden zich er hoe dan ook mee bemoeien. Lumumba werd uiteindelijk, met behulp van de CIA en de Belgische regering, door legerkolonel Mumbutu gearresteerd en aan zijn politieke vijanden in het zuiden overgeleverd. In de loop van de volgende week kopten alle kranten dat Lumumba dood was. In Amerika werd hulde gesproken over het verdreven communisme, koning Boudewijn had zijn wraakzucht kunnen stillen en de militante Mumbutu greep, gesteund door het Westen, de macht in Congo om er drie decennia op gruwelijke wijze te regeren. Einde verhaal…
Of toch niet? Er was rond die tijd een Belgische meneer die een paar nauwelijks verkochte romans had geschreven over de dood van Lumumba – er was blijkbaar weinig interesse voor deze duistere zaak. Totdat in 1999 het Vlaamse televisieprogramma Historisch, in de zoektocht naar het hoe en waarom over Lumumba’s dood, bij deze Belg terecht kwam. Gerard Soete is zijn naam. Hij was oud-politiecommandant van België en zonder meer bereid om on the record zijn verhaal te doen. Hij vertelde dat hij destijds van de Belgische minister de opdracht had gekregen om niets van het stoffelijk overschot van de vermoorde Lumumba en zijn compagnons over te laten. De door het Belgische Rijk aangeleverde zoutzuurvaten was het enige wat voor Soete en zijn leden tot de mogelijkheden behoorde om die beladen opdracht uit te voeren. Hij en zijn twee collega’s zaagden de lichamen in stukken – ‘’Wij hadden geen idee. We zijn geen chirurgen, hè’’ – en liet ze stuk voor stuk oplossen in zoutzuur. Dit alles onder invloed van grote hoeveelheden alcohol, want ”op zo’n moment ben je geen normaal mens meer”. Ter bewijs bewaarde hij Lumumba’s kaakbeen en een van de kogels die hem fataal waren geworden. Gerard Soete overleed kort nadat hij dit interview gegeven had. Hij heeft ons nog net bij tijds opheldering gegeven over een schimmige politieke moord…
De eerste democratisch gekozen minister-president van de huidige Democratische Republiek Congo is nota bene door Westerse landen, die de democratie zo vurig propageren, de mond gesnoerd. Op meer dan gruwelijke wijze nog wel. En dat Congo anno 2016 natuurlijk alles behalve democratisch is ingericht, weet iedereen. Congo is momenteel de bloedige bron van conflictmineralen die koste wat het kost ons op materiële groei gebaseerde consumentisme moet voeden. Het land is verdeeld onder gewelddadige rebellenleiders, die op de meest baldadige wijze via Westerse bedrijven hun grondstoffen op de wereldmarkt verpatsen. Time Magazine schreef in 2006 zelfs over ‘s werelds dodelijkste oorlog, waarin een geschatte 4 miljoen mensen om het leven zijn gekomen. Als het blanke, democratische Westen zich als beschaving wil blijven presenteren zal het in ieder geval haar historische gruweldaden onder ogen moeten durven zien. Ook in neokoloniale tijden mogen wij onze ogen niet sluiten voor het actieve geweld dat in onze naam wordt gevoerd op deze planeet. Ver weg van onze keukentafel, maar met bloedige consequenties.

Tip: bekijk de reportage van Speeches!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *