Klimaatverandering en veiligheid

Oorlogsvluchtelingen van vandaag versus de klimaatvluchtelingen van morgen

In het literatuuronderzoek van Barnett (2003) wordt betoogd dat klimaatverandering naast een milieuprobleem ook een probleem is met betrekking tot veiligheid en zekerheid. Op dit moment vindt de klimaattop in Parijs plaats en is er, anders dan bij de vorige klimaattop in Kopenhagen, in ieder geval consensus over het feit dat klimaatverandering gaande is, er een 2-graden doelstelling bereikt zou moeten worden, en het mede antropogene oorzaken kent. Daarnaast beheerst het vluchtenlingenthema nog alledaags de media. In deze context verschijnen er steeds meer (academische) studies die stellen dat de gevolgen van klimaatverandering in belangrijke mate gelden als voedingsbodem voor (gewapende) conflicten. Zo ook in Syrië. In een studie van de Amerikaanse universiteit van Columbia wordt aangetoond dat langdurige droogte in en om Syrië medeveroorzaker is van de huidige burgeroorlog, hetgeen op zijn beurt zorgt voor het op drift raken van mensen die hun heil zoeken in een veiliger deel van de wereld. Europa, met name. Boeren die in Syrië graan verbouwden hielden traditioneel rekening met droge seizoenen of mislukte oogsten, maar waren niet opgewassen tegen de extremen en langdurigheid in de periode van 2007 tot 2010. De consequentie was een leegloop van het platteland in termen van boeren die in de richting van de grote steden, zoals met name de hoofdstad Damascus, vertrokken (intranationale migratie). Als gevolg van de droogte stegen voedselprijzen en raakten steden overvol. Toen de situatie gevaarlijker werd door de opkomst van gewapende conflicten vanaf 2010, is de massale vlucht van mensen uit Syrië op gang gekomen (internationale migratie). Zoals blijkt uit het onderzoek van Barnett (2003), gaat klimaatverandering niet alleen over (ongrijpbare) milieuproblematiek, maar ook over andere gerelateerde gevolgen zoals de bedreiging van nationale en internationale veiligheid in de wereld. Het problematische vraagstuk van klimaatverandering zou – in constructivistische en post-positivistische termen gedacht – wellicht baat hebben om meer in het frame van veiligheid gezet te worden. Niet om mensen (meer) angst aan te jagen, maar om de focus te verleggen naar sociaaleconomische gevolgen en op die manier meer aandacht te vragen voor de urgentie en de noodzaak tot oplossen van het probleem.

In het hoorcollege en in de literatuur is nauwelijks ingegaan op de hoofdzakelijke oorzaken van klimaatverandering, maar lag de nadruk op historische en actuele ontwikkelingen van (het concept en de wisselende interpretatie van) klimaatverandering in een (geo-)politieke dimensie. Als het gaat om de oorzaken van de opwarming van de aarde en de daarmee gepaarde klimaatverandering is er in mijn ogen iets dat opvalt. Allereerst wordt klimaatverandering vaak direct gelinkt aan de uitstoot van broeikasgassen, hetgeen terecht lijkt gezien de grote consensus binnen academische disciplines. Echter ligt in de politiek de nadruk vaak op de uitstoot van koolstofdioxide (CO2). Dat is deels onterecht. Er zijn gassen zoals methaan die veel schadelijker zijn voor het milieu en opwarming van de aarde in hogere mate katalyseren dan CO2. Methaan (CH4) zal bijvoorbeeld onvermijdelijk in grote hoeveelheden vrijkomen bij het (verder) smelten van de permafrostbodem in arctische gebieden (Christensen et al., 2004). Als het op de oplossing aankomt om klimaatverandering tegen te gaan, is ook hier de (politieke) focus opvallend te noemen. Het is, wetenschappelijk gezien, overduidelijk dat de landbouwsector – met name de vee-industrie – de grootste vervuiler is in termen van uitstoot van broeikasgassen. Toch ligt in de nationale en internationale politiek, bij zowel statelijke als niet-statelijke actoren de focus op een ‘energieprobleem’. Ik probeer de noodzaak van een energietransitie naar duurzame en hernieuwbare energie niet te bagatelliseren, maar het is op z’n minst opvallend om te zien dat (zelfs) grote NGO’s zoals bijvoorbeeld Greenpeace en WNF, die primair voor belangen van het milieu opkomen, de nummer één oorzaak van milieuvervuiling niet of nauwelijks noemen op hun websites of in campagnes. Zonder daar wetenschappelijk bewijs voor aan te dragen, denk ik dat de enorme landbouwlobby in zowel de Verenigde Staten als in Europa een grote vinger in de pap heeft.

Dit (bewerkte) artikel is een werkgroepopdracht voor het vak Internationale Betrekkingen aan de Universiteit van Amsterdam

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *